Gereksinimler
Bu yazıda yer alan örnekleri uygulamak için :
- MySQL sunucusu
- PHP ve Apache gibi bir web sunucu
- MySQL üzerinde veritabanı yaratabilme ve kullanıcı tanımlayabilme hakları
- Herhangi bir metin editörü. (Örnek : glimmer,
notepad, wordpad, gedit, kedit, phped)
gereklidir. Eğer yukarıdaki kavramlar size yabancı geliyorsa Yeni başlayanlar için MySQL ve PHP öğrenmek istiyorum, nasıl başlarım? başlıklı dokümanlarımıza bakınız.
Yazılımın tasarlanması aşaması
İyi bir yazılım geliştirme süreci uzun, tasarım,
araştırma süreçlerini içerir. Süreç çok basit olarak,
projenin küçük parçalara ayrılması, gereksinimlerin
belirlenmesi, modüllerin teker teker hazırlanması,
kodun yazılması, kodun test edilmesi, uygulamanın
kullanıma açılması olarak özetlenebilir. Biz de
uygulamamız çok basit olmasına rağmen, benzer bir yol
izleyeceğiz.
Projenin küçük parçalara ayrılması :
Projemiz tabanda bir veritabanı, üzerinde de PHP
scriptlerinden oluşacak. Bu bir guestbook uygulaması
olduğu için iki adet temel fonksiyonu olması
beklenir. Birincisi, siteye giren kullanıcının yeni
metin girebildiği bir ekran, ki burada ziyaretçiden
isim, e-mail, homepage ve yorum metinlerini girmesini
bekleyeceğiz. İkinci script ise hali hazırda girilmiş
olan yorumların hepsini alt alta listeleyen bir
yapıda olacaktır. Bu yazıda temel amacımız PHP, HTML
ve MySQL birleşiminden nasıl yararlanabiliriz
sorusunun cevabını aramak olduğu için, site yönetimi,
yorumları sayfalara bölmek gibi kodu yoğunlaştırıcı
detaylara girilmeyecektir.
Gereksinimlerin belirlenmesi :
Projemiz son derece basit ve detayları açık olduğu
için, çok da fazla gereksinimimiz yok aslında. İlk
olarak bir MySQL veritabanı şeması hazırlayıp,
ardından MySQL sisteminde veritabanımızı yaratacağız.
Ardından da kodu yazmaya başlayıp, Apache sunucumuzda
yazılımımızı test edeceğiz.
Modüllerin teker teker hazırlanması
Veritabanı şemasının hazırlanması...
Veritabanı hazırlamada uzmanlık zaman içinde,
uygulama yazdıkça gelişen bir yetenektir.
Uygulamamızın bilgi girilen alanları genelde
veritabanında bir alana karşılık gelmelidir. Eğer
istersek kullanıcının IP adresi, kullandığı browser,
mesajı gönderdiği tarih zaman vb... detayları da
saklayabiliriz. Her bir bilgi girilen alan için
veritabanımızdaki tabloda bir sütun ayrırdığımızı
düşünürsek aşağıdaki veritabanı şeması ortaya
çıkar.
mysql-db.sql dosyası
CREATE DATABASE guestbook;
CREATE TABLE yorumlar (
mesaj_id int(10) unsigned NOT NULL auto_increment,
isim_soyisim varchar(100),
email varchar(75),
homepage varchar(100),
yorum blob,
PRIMARY KEY (mesaj_id),
UNIQUE mesaj_id (mesaj_id),
KEY mesaj_id_2 (mesaj_id)
);
yukarıdaki metni mysql-db.sql adlı bir dosyaya
kaydettikten sonra sırası ile bu komutları işletip
veritabanımızı yaratmamız gereklidir. Bunun için
aşağıdaki komutu çalıştırmanız yeterli olacaktır.
umut@orion:~$ mysql -u root -p < mysql-db.sql
"-p" parametresi eğer root kullanıcısının şifresi
varsa size şifreyi sormasını sağlayacaktır. Eğer
şifresi yoksa da bir an önce koymalısınız.
Ardından yarattığımız veritabanını kullanması için
yeni bir kullanıcı tanımlıyor ve ona bir şifre
atıyoruz. Bu işlemleri yapmak için aşağıdaki adımları
izlemeniz yeterlidir.
umut@orion:~$ mysql -u root -p guestbook
Enter password:
....
mysql> grant usage on guestbook.* to hebelek@localhost;
Query OK, 0 rows affected (0.01 sec)
mysql> grant select, insert, delete, update on guestbook.* to hebelek@localhost;
Query OK, 0 rows affected (0.00 sec)
mysql> exit;
umut@orion:~$ su -c "mysqladmin -u hebelek password BEN_BIR_SIFREYIM"
Yukaridaki komutta sorulan şifrede Linux sisteminizin root kullanıcısının şifresini girmeniz istenmektedir.
guestbook giriş sayfasının hazırlanması Bu bir
guestbook olduğu için tabiatı gereği web sayfanız
içerisinde bir yerlerden buraya basit bir link
gereklidir. Biz de basit ama işini gören bir giriş
sayfası hazırlıyoruz.
<b><i>index.html</i></b><br>
<html><head><title>GuestBook</title></head>
<body>
<h2>Guestbook Uygulaması</h2><p>
<a href="yorumekle.html">Yeni yorum ekle</a><br>
<a href="yorumoku.php">Yorumları oku</a><br>
</body>
</html>
Ziyaretçinin yeni yorum eklediği sayfanın
hazırlanması : Dikkat ettiyseniz, sayfanın
hazırlanması diyoruz. Çünkü bu sayfa aslında standart
bir HTML web sayfası. İçerisinde bir adet form mevcut
ve formda da metin girdi alanı olarak
isim-soyisim, e-mail adresi, homepage adresi
ve çok satırlı metin girdisi olarak da yorum alanları
mevcut. Aşağıdaki basit HTML kodu bu gereksinimi
karşılayacaktır.
yorumekle.html
<html><head><title>GuestBook</title></head>
<body>
<form action="yorumekle_islem.php">
İsminiz & Soyisminiz: <input type="text" name="isim"><br>
E-mail Adresiniz : <input type="text" name="email"><br>
Homepage adresiniz : <input type="text" name="homepage"><br>
<textarea name="yorum" rows="5" cols="50">yorumunuz....</textarea>
<input type="submit" name="Kaydet">
</form>
</body>
</html>
Yukarıdaki HTML kodunun uzantısının php veya html
olması çok büyük bir fark yapmaz, ama yine de
nanosaniyelik bir kazanç dahi olsa uzantıyı html
yapmak daha mantıklıdır, çünkü kodun içinde hiç PHP
kodu gereksinimiz olmadı.
Yorum eklemek için gerekli formu hazırladığımıza göre
artık bu formun arka planında çalışacak ve veritabanı
ile iletişim kurup gerekli sütunları dolduracak PHP
kodunu yazmaya sıra geldi. Korkmayın... 
bu işlem sandığınızdan çok daha
kolay.
Şart olmamakla birlikte PHP programcıları genellikle
veritabanına bağlantı için kullandıkları şifre,
kullanıcı adı gibi bilgileri farklı bir dosya
içerisinde saklamayı tercih ederler. Bunun pek çok
mantıklı nedeni vardır. Kısaca, veritabanına bağlantı
bilgileri başka bir sunucuya kod taşıma gibi
nedenlerle değiştiğinde bütün kodu değiştirmek yerine
tek bir dosya üzerinde oynama yapmak ve sadece bu
dosyanın güvenliğini sağlayarak bütün kodun
güvenliğinin sağlanması olarak özetlenebilir. Biz bu
dosyamıza db-inc.php adını vereceğiz. Diğer PHP
dosyalarımızda da bu dosyayı include ederek
kullanacağız.
db-inc.php
<?
$database_host = "localhost";
$database_user = "hebelek";
$database_user_pass = "BEN_BIR_SIFREYIM";
$database_name = "guestbook";
$myConn = mysql_pconnect($database_host, $database_user, $database_user_pass)
or die("<div align='center'> <p>
<font color='red'>veritabanına bağlanılamadı</font> <p></div>");
mysql_select_db($database_name, $myConn);
?>
yorumekle_islem.php
<?
include("db-inc.php");
$result = mysql_query("insert into yorumlar
values(NULL,'$isim','$email','$homepage','$yorum')");
echo "Kaydınız başarı ile alınmıştır, teşekkür ederiz<p>";
echo "Yorumları okumak için <a href="yorumoku.php"> buraya </a> tıklayınız.<p>";
?>
İster inanın ister inanmayın yukarıdaki kod, formda
girilmiş olan metnin veritabanına kaydedilmesi için
yeterlidir. veritabanına bağlantı sağlamak için
db-inc.php dosyasındaki satırlar kullanmış, ardından
da mysql_query ile SQL sorgusu sayesinde bilgi
veritabanına kaydedilmiştir. Kullanılan NULL
değerinin karşılığı olan mesaj_id veritabanında
auto_increment olduğu için otomatik olarak ID
numarasının bir artırılmasını sağlamaktadır. Bu iş bu
kadar basit....
Yorum Okuma Sayfası Hazırlanması : Bu yine bir
PHP scripti olacak ve içeriği MySQL veritabanından
okutularak HTML şablon içerisinde çıktı verilecek.
Aşağıdaki kodu inceleyiniz.
yorumoku.php
<html><head><title>GuestBook</title></head>
<body>
<?
include("db-inc.php");
$result = mysql_query("select * from mesajlar yorumlar by mesaj_id desc");
if (mysql_num_rows($result) > 0) {
if($result) {
while ($r = mysql_fetch_array($result)) {
$isim = $r["isim_soyisim"];
$email = $r["email"];
$homepage = $r["homepage"];
$yorum = $r["yorum"];
echo "<hr size=1>";
echo "<b>İsim - Soyisim : </b>" . $isim . "<br>";
echo "<b>E-mail : </b>" . $email . "<br>";
echo "<b>Homepage : </b>" . $homepage . "<br> <br>";
echo nl2br(htmlspecialchars($yorum));
}
}
}
?>
<hr size=1><p>
<a href="index.html">Giriş Sayfası </a>
</body>
</html>
<p>
Şimdi yukarıdaki kodu açıklamaya çalışalım.
İlk <? işaretine kadar olan kısım standart HTML kodu ile sayfanın giriş, başlık vb... kısımlarını hazırlamak için kullanıldı.
include yazan satırda veritabanına bağlantı için
dosya çağırıldı. Bu dosyada bir adet persistent
bağlantı açılmış halde bize hazır sunuluyor.
Ardından SQL komutumuzu gönderdik ve if ile acaba 0
dan fazla bir sonuç gönderdi mi diye baktık. Eğer
birden fazla ise ve bir sonuç var ise her bir sonuç
satırını işlemeye başladık. while statement
içerisinde satırın içeriği okunup bir arraye atılma
işlemi yapılmaktadır. Ardından bu array içeriği
ilgili değişkenlere konulup gerekli işlem
yapılmıştır.
İlgi çekici satırlardan birisi echo
nl2br(htmlspecialchars($yorum)); olabilir. Burada
$yorum değişkeninin içeriğinde olması muhtemel HTML
kodunun otomatik olarak çıktı alınabiilr hale
getirilmesi sağlanıyor. Örneğin < (küçüktür
işareti) bu komutun sonucunda < şekline
dönüştürülür. nl2br ise yorum eklerken ziyaretçinin
girmiş olması muhtemel ENTER karakterlerinin de işlem
görmesini sağlayacaktır.
Programın test edilmesi ve çalıştırılması
Bu dokümanda verilmiş olan bütün kodlar test edilmiş
ve çalıştırılmıştır. Siz de birebir copy & paste
yöntemi ile makinanızda bu dosyaları kaydettikten
sonra web browserınız ile uygulamayı
çalıştırabilirsiniz. Eğer Apache kullanıyor ve
dosyaları nereye yerleştireceğinizi bilmiyorsanız,
Apache' nin kurulu olduğu dizinin altındaki htdocs
dizinini deneyiniz. Hatta daha da güzeli bu dizinin
altına guestbook adında bir dizin yaratıp
browserınızda adres olarak http://localhost/guestbook
yazınız.
Makinenizde Apache nerede kurulu bilmiyorsanız,
/home/httpd, /var/www dizinlerine bakmanızı
öneririm.
Kolay Gelsin...
Bu yazı http://www.php.org.tr
adresinde yayınlanmıştır.
Bir webmail programı en azından 5 bileşenden oluşur.
- Kullanıcının gerçekten kim olduğunu anlamamıza yarayan kullanıcı adı ve şifrenin alındığı ve onaylandığı bölüm. Buradan alınan şifre ve kullanıcı adı normal şartlarda kullanıcının pop3 veya imap şifresi olmalıdır.
- e-mailların IMAP veya POP3 sunucudan alınması.
- Posta kutusu(folder) yönetimi. Kullanıcının e-maillarını hazırda varolan dizinlerde saklayabilmesi veya yeni dizinler yaratabilmesi, modifiye edebilmesi.
- Yeni e-mail yaratma ve gönderme modülü.
- Attachment(Eklenti) yönetimi.
Bir webmail programının temel işlevini yerine getirmesi için en basitinden e-mailları sunucudan çekip, gösterebilmesi ve yeni mail atabilmesi yeterlidir. Bu yazımızda da güvenlik, eklentiler, dizin vb... ayrıntılara girmeden mesajlarımızı sunucu üzerinden okuyabilmemiz için gerekli bir arayüz hazırlamak temel amacımızdır.
PHP' nin hazırlanması gerekli modüllerin kontrol
edilmesi.
PHP ile birlikte bir sunucudaki imap veya pop3
sunucuya bağlanıp üzerinde işlem yapabilmek için
hazır fonksiyonlar gelmektedir. PHP manualinde IMAP
functions başlığı altındaki fonksiyonları kullanmak
için PHP' nin --with-imap desteği ile derlenmiş
olması gereklidir. Değişik durumlara göre
gereksinimler şöyle özetlenebilir.
- Kaynak koddan derleyen kişiler : ilk olarak c-client paketini indirip kurmalıdırlar. Kurulum biraz zahmetlidir. Ayrıntılı kurulum bilgilerine paketle birlikte gelen dokümanlardan ulaşabilirsiniz. Doğru kurulum yapılmadığı takdirde PHP, --with-imap parametresi ile derlenmede sorun çıkaracaktır.
- Red Hat tabanlı Linux kullanıcıları : sadece php-imap paketini kurarak ve php.ini dosyalarında "extension=imap.so" yazan yerin başındaki ; (noktalı virgül) ü kaldırarak kurulumu tamamalayabilirler.
- Debian GNU/Linux kullanıcıları : "apt-get install php-imap" komutunu vererek gerekli işlemleri tamamlayabilirler.
- Windows kullanıcıları : makinelerinde
php_imap.dll dosyasının olduğundan emin olduktan
sonra php.ini dosyasında
";extension=php_imap.dll" yazan satırın başındaki ; (noktalı virgül) işaretin kaldırarak kurulumu tamamlarlar. Bu dosya mevcut değilse netten bulabilirsiniz.
PHP' ye IMAP fonksiyonlarının yüklü olup olmadığını bir php scriptine sadece aşağıdaki kodu yazarak test edebilirsiniz.
<?php
phpinfo();
?>
Bu php scriptinin çıktısında imap yazan tabloyu
arayınız. Tablo mevcutsa kurulum tamamlanmıştır.
Kullanıcının login olması ve gerekli bilgilerinin
alınması
Bu iş için hazırladığımız script kullanıcıdan
username ve password bilgisini alacaktır. Ardından
girilen bilgiler doğru mu kontrol edilecek, doğru ise
sunucu üzerindeki mailları listelenmek üzere INBOX' a
yönlendiriliecektir. Kullanıcı bilgilerini almak için
PHP authentication kullanıyoruz.
login.php dosyası
<?
error_reporting(32);
if (!$PHP_AUTH_USER) {
Header("WWW-authenticate: basic realm="MAIL KONTROL"");
Header("HTTP/1.0 401 Unauthorized");
} else {
Header("Location:inbox.php");
}
?>
Yukarıdaki basit scriptte kullanıcıdan gerekli
bilgileri alıp inbox.php scriptine yani sunucudaki
mailların listelendiği scripte yönlendirme
yapıyoruz.
webmail programı kimi kullanıcıların sandığının
aksine hiç bir şekilde ana sunucudaki mailları başka
bir makineye çekmez. inbox listelendiği vakit dahi,
sadece ana makinedeki mailların başlık bilgileri
istenir ve bunlar çoğu zaman bir array' de bekletilir
veya direk print out olarak ekrana yazdırılır. Biz
ilk olarak headers adlı bir arrayde mesaj
başlıklarını toplayıp ardından ekrana
yazdıracağız.
inbox.php
<?
error_reporting(32);
$SUNUCU = "{operamail.com/pop3}";
$link= imap_open($SUNUCU, $PHP_AUTH_USER, $PHP_AUTH_PW);
$headers = imap_headers($link);
echo "<h1>INBOX</h1><br>";
echo "<b>Posta kutunuzda " . count($headers) . " mesaj var.</b><p>";
for ($x = 1; $x <= count($headers) ; $x++) {
$idx = ($x -1);
echo "<a href="mesajoku.php?num=$x">$headers[$idx]</a><br>";
}
?>
inbox.php scripti ilk olarak sunucuya bir pop3
bağlantısı yaratır. Dikkat ettiyseniz pop3 bağlatısı
diyorum ama pop3 olarak bağlanıyorum. PHP, imap ve
pop3 arasındaki benzerliklere dikkat çekerek ikisini
birbirinden ayırmamıştır. yukarıdaki kodun $SUNUCU =
... yazan kısmındaki pop3' ü imap olarak
değiştirirseniz sunucudaki 110 nolu pop3 portu yerine
143 nolu imap portundan iletişim sağlarsınız hepsi bu
kadar. IMAP ile pop3 arasındaki asıl farklılık dizin
yönetiminde karşımıza çıkacaktır ki bu konu yazımızın
amacını oldukça aşar.
imap_headers() fonksiyonu açık olan pop3
bağlantısından girilmiş olan kullanıcı adı ve şifreye
ait kullanıcının mesajlarının başlıklarını otomatik
olarak alan bir fonksiyondur. Çıktısı bir arraydir ve
biz de bu array' i headers adlı değişkene atıyoruz.
Ardından da bir for döngüsü içerisinde arrayin
içeriğini teker teker ekrana yazdırıyor ve
mesajoku.php' ye bir link yaratıyoruz.
Kullanıcı inbox.php' den bir mesaja tıkladığında
artık o mesajı okumak istediğini belirtmiştir. Bizim
yapmamız gereken bu mesajın artık tamamını sunucudan
çekerek kullanıcıya okuması amaçlı sunmaktır. En
temel bilgiler olan header(başlık) bilgileri yani
Subject, From, To, Date gibi bilgileri de yine PHP'
nin bize sunduğu olanaklardan faydalanarak elde
edeceğiz. Olanak derken, PHP' nin imap_header()
fonksiyonundan bahsediyoruz.
mesajoku.php
<?
error_reporting(32);
$SUNUCU = "{operamail.com/pop3}";
$link = imap_open($SUNUCU, $PHP_AUTH_USER, $PHP_AUTH_PW);
$header = imap_header($link,$num);
echo "Kimden : " . $header->fromaddress . "<br>";
echo "Kime : " . $header->toaddress . "<br>";
echo "Tarih : " . $header->Date . "<br>";
echo "Baslik : " . $header->Subject . "<p><hr><p>";
echo nl2br(imap_body($link,$num));
echo "<p><a href="inbox.php"> INBOX</a>";
?>
Yukarıdaki kısa script gerçekten de sunucudan
e-mailın çekilmesi, başlık bilgilerinin gösterilmesi
ve mesajın okunması için yeterli işlevi yerine
getirebilmektedir. Yine ilk satırlarda gerekli pop3
bağlantısını yaratıyoruz ve ardından da imap_header
fonksiyonu yardımıyla mesajın başlık bilgilerini
$header adlı bir array içerisine atıyoruz. hangi
mesajın sunucudan çekileceğini ise $num adlı
değişkenden elde ediyoruz. Bu değişken inbox.php' den
bize bir URL referans değişkeni olarak
gönderilmişti.
echo ile bağlayan satırlar kendi kendisini açıklar
derecede basit ve anlaşılırdır. Burada dikkat
çekilmesi gereken nokta ise imap_body fonksiyonudur.
Bu fonksiyon mesajın başlık bilgisinin haricinde
mesajın body kısmını oluşturan metni geri döndürür ve
çıktısı string' dir. Bunu hiç bir değişkene atamadan
direk ekrana yazdırarak webmail programımızın en
temel işlevlerini tamamlamış oluyoruz.
Yukarıdaki kodları bir araya koyarak bir yazılım
ortaya çıkardığınızda ve gündelik hayatınızda
kullanmaya başladığınızda bazen garip karakterlerle
dolu ve okunması pek mümkün görünmeyen mesajlar
alacaksınız. Bu tür mesajlar MIME mesajlardır ve
okunması için ekstra işlemlerden geçirilmesi
gereklidir. Eğer kendiniz test etmek istiyorsanız
sunucu makinedeki hesabınıza bir attachmentlı e-mail
gönderin ve attachment' ın nasıl göründüğüne bir
bakın. Bu tür mailların okunması işlemi yukarıda
yazılanlardan çok daha kompleks işlemlerdir.
Yazılımı geliştirmek isteyen kullanıcılar, ilk olarak
MIME hakkında ayrıntılı bigiye sahip olmalı, ardından
PHP' nin imap fonksiyonlarını manual' dan
incelemelidir. IMAP ve pop3' ün standartları hakkında
bilgi sahibi olduktan sonra imap üzeirnde folder
kavramlarına yönelmelidirler. Son olarak da MIME
mesaj göndermeyi tamamladığınızda Hotmail benzeri bir
yazılım üretmemeniz için hiç bir sebep yoktur.
Yazılımı üretirken Postaci Webmail, BasiliX gibi Türk
üretimi webmail paketlerin kodlarının incelenmesini
öneriyorum.
Bu yazı http://www.php.org.tr
adresinde yayınlanmıştır.