Linux ile ilk tanışan insanların çok sık sordukları bir soru... Neden bütün bu programlar bedava? Aynı işi belki de daha kötü başaran yazılımlar diğer platformlarda binlerce dolara satılırken nasıl oluyor da Linux için bedava veriliyor, hem de kaynak koduyla? Bu programları yazan insanlar nasıl yaşıyorlar? Bu yazılımların pek çoğunun yaratıcısı olan Free Software Foundation (FSF) GNU adı ile çıkarttığı bu programlardaki yazılımcıları hangi güç ile GNU adı altında tutabiliyor? Gerçekten cevaplaması çok zor sorular... İnsan, 21. yüzyıla girerken milyarlarca doların döndüğü bir yazılım ve işletim sistemleri pazarında bu kadar iyi yürekli insanların olmasını çok doğal karşılayamıyor.

Ben de uzunca bir süre bu soruların cevabını aradım durdum. Pek çok yerde yazılanları okudum ama tatmin olmadım, ta ki 1999 ilkbaharında FSF' in kurucusu ve lideri Richard Stallman Türkiye' ye gelene ve ona İzmir ve Efes harabelerini gezdirme şansı elime geçene kadar...Bu benim için bulunmaz bir fırsattı. Bana, Free Software olgusunu birinci ağızdan anlayabilme ve Linux' un bu günlere varmasının arkasındaki sebep olan kişi ile bir gün geçirme şansı verilmişti. Tanımayanlar için kısaca özetleyeyim: Richard Stallman yazılımların ücretsiz ve kaynak kodunun açık olması fikrini ilk ortaya atan ve bu amaçla FSF adlı organizasyonu kuran kişidir. Ardından Linus Torvalds' ın yazdığı Linux adlı çekirdeği, GNU adlı sistemle birleştirip Linux adlı işletim sisteminin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Ücretsiz yazılım felsefesini açıklayabilmek için en iyi yolun Richard Stallman' ın kişiliği hakkında bir iki söz etmek olduğunu düşünüyorum. Kendisi bilgisayara gerçekten aşık bir kişi. Bütün emeli ise gerçekten iyi programlar kullanabilmek. Resmen söylemese de büyük ihtimalle FSF' i kurmasının arkasındaki amaç da bu idi. Anlatılması gerçekten çok zor bir şey bilgisayar kullanımının bu seviyede sevilmesi... Bir kız arkadaşı yok ve bunun eksikliğini had safhada hissediyor. Hatta hiç utanmadan her fırsatta dile getiriyor. Bunun tek nedeni ise gününün hemen hemen tamamını bilgisayar başında geçirmesi. Her dahi insanın olduğu gibi onun da garip takıntıları var ve en fazla 1-2 saat içinde büyük çoğunluğuna tanık oluyorsunuz. Özellikle papağan ve kelebeklere fülüt çalmak, bir dilenci gibi giyinmek, sigara içenlere karşı bağırarak tepki vermesi ilk göze çarpanlardan. Konudan uzaklaşmadan, yukarıda bahsettiklerimin ücretsiz yazılım ile ilişkisine geleyim. Bu insan daha iyi programlar kullanabilmek için çok şey feda etmiş. Sağlığını, sevdiklerini, hafiften aklını... Ama o insan mutlu... Neden mi dersiniz? Çünkü dünya üzerinde onbinlerce insan GNU adı altında program yazıyor. Bir diğeri bu yazılmış programın kaynak kodu üzerinde değişiklik yapıyor ve daha güzelini piyasaya sürüyor. Bu süreç hep daha iyi ve daha başarılı programlara doğru devam ediyor. Veeee...sonunda Richard Stallman daha iyi programlar kullanabiliyor. Yanından hiç ayırmadığı notebook bilgisayarında kurulu Debian GNU/Linux ve emacs' ı ile gayet mutlu... Kendisi gibi pek çok FSF mensubu gibi...

Peki biz Türkiye' de neler yapıyoruz? Maalesef ki hemen hemen hiç bir şey... GPL lisansı ile Türkiye' de üretilmiş yazılım sayısı şu anda iki elin parmaklarını geçmiyor. Bu gerçeğin arkasındaki psikolojik ve sosyolojik nedenler hakkında konuşmak niyetinde değilim. Asıl üzerinde durmak istediğim konu, "acaba yazılımlarımızı ücretsiz olarak dağıtmak ve kaynak kodunu beraberinde vermek bana ne gibi fayda sağlayabilir" sorusuna cevap aramak. Internet' in irili ufaklı bütün firmalara fırsat eşitliği tanıdığı pek çok kişi tarafından öne sürülmektedir. Fakat devasa Internet havuzunda dikkat çekmek için ne gibi bir yatırım yapmalıyız sorusuna tatminkar bir cevap alabilmek bir önceki sorunun cevabı kadar kolay değildir. En ucuz yollardan bir tanesi de yazılımlarımızı mümkün olduğu kadar geniş bir kitleye duyurmak olabilir. Özgür yazılım felsefesi bu amaca hizmet eden mükemmel araçlar sunmaktadır. Üzerinde çalışılan araçlar aynen işletim sistemi gibi tamamen ücretsiz. Yazılımı duyurmak için gerekli platform ise (http://www.freshmeat.net, http://www.linuxapps.com, http://www.hotscripts.com ...) hazır ve yine tamamen ücretsiz. Kullanıcılarınıza destek vermek için gerekli olabilecek mailing list yazılımları, web sunucu yazılımları vb... hepsi ücretsiz. Yapmanız gereken sadece gerekli araçları bir araya getirmek.

Umarım bu yazı, konusunda uzmanlaşmış kişilerin dikkatini az da olsa Free Software olgusuna çekebilir ve bu camianın olanaklarının ne kadar geniş olduğunun bilincine varılabilir. İnanıyorum ki, Türkiye' de bir olanak bekleyen ve yazılımlarını dünya pazarına duyurmak için fırsat kollayan kişiler için bulunmaz bir fırsat elimizin altında ve bunu değerlendirmememizin ise herhangi bir mazereti yok.

İlgili Referanslar
http://www.fsf.org
http://www.gnu.org

-------------------------------

FSF : Free Software Foundation

GNU : GNU is Not Unix. 

GPL : GNU Public License

-------------------------------

Bu yazı http://www.teknoturk.org adresinde yayınlanmıştır.